Dit is de transcriptie van wat verteld of verteld had moeten worden op deze wandeling. Doe ze opnieuw aan de hand van deze tekst. Verlaat nu herberg de “Wapens van Gent”, ga naar het kruispunt Vijfwindgatenstraat, Lange Violettestraat en Brusselsepoortstraat. Lees daar “Deel 2″ en “Deel 3″.

Deel 2 : Brusselsepoortstraat / Lange Violettestraat

Het verhaal van de derde poort (Vijfwindgatenpoort), de omwalling, de brug, de hoektoren in het Klein Begijnhof.

Ontstaan van de wijk « ’t Zand »

Gent zou ontstaan zijn binnen een halfcirkelvormige omwalling die liep van de Bisdomkaai, Nederpolder, de verdwenen Regnessestraat (Sint-Baafsplein), Mageleinstraat, Paddenhoek, Kalandenberg tot aan de Schelde op het einde van de Jodenstraat. 

Dicht bij de huidige Jodenstraat lag de Braembrug, die in 1199 reeds wordt vermeld en over de Schelde aansloot op de Brabantdam. Daar kwam de Brabantpoort die deel uitmaakte van de eerste defensiegordel rond de stad.

De heerlijkheid Overschelde, eigen goed van de graven van Vlaanderen, werd in 1254 door de Gravin van Vlaanderen, Margaretha van Konstantinopel, en haar zoon Gwijde van Dampierre afgestaan aan het Gentse stadsbestuur, dat trouwens in die periode nog andere wijken toegewezen kreeg zoals de Muide, Marialand enz. In diezelfde periode (1234) stichtte de gravin ook nog het O.-L.-Vrouw-ter-Hoyen begijnhof of Klein Begijnhof.Toen het stedelijke gebied in 1254 dus werd uitgebreid met deze Brabantwijk of Overschelde, werd in de tweede defensiegordel rond de stad de Hooipoort of Steenpoort gebouwd, te situeren aan de Brabantdam, ter hoogte van de Sint-Christoffelkapel (Abeel/Christoffelstraat).Circa 1300 is de stad weer zo uitgebreid dat er een derde defensiegordel nodig is. Op die gordel bouwt men de Vijfwindgatenpoort waarvan de bouwdatum niet geattesteerd is. De poort lag aan het Klein Scheldeken, een gracht, vermoedelijk gegraven, tussen de Oude Schelde en de Nederschelde. Dat de vesting aan de Vijfwindgaten en het Klein Scheldeken kende geen lang strategisch bestaan. Een halve eeuw later werd de stad opnieuw uitgebreid met de buiten de poort gelegen zanderige heuvelplaat "het Zand" ("op 't Sant" of "up ‘t Sant ter Muden" ) en de heerlijkheid van Raveschoot (Muinkmeersen). In 1378-1384, of mogelijk zelfs vroeger, zou dan omheen dit geannexeerde gebied de Keizervest, de vierde versterkingsgordel, worden gegraven en werden de 'Sint-Clarapoort', (later 'Keizerpoort' en 'Brusselse Poort' genaamd) en de Sint-Lievenspoort gebouwd. Tot aan het eind van het Ancien Regime zou de stadsomwalling op dat tracé behouden blijven.

Halverwege de 14e eeuw had de versterking aan de Vijfwindgaten als hoofdfortificatie reeds afgedaan. Dat blijkt uit een verhuurovereenkomst met een particulier die zijn intrek kon nemen in de bovenkamers van de poort. Naast de poort mocht hij een watermolen oprichten. Daar er evenwel geen graan mocht worden gemalen, zou men daar aanvankelijk schors verwerken. Het gebied rond de omwalling werd toen geprivatiseerd.

Hoewel de Vijfwindgatenpoort overbodig werd, bleef de vest nuttig. Het debiet van het water werd gebruikt voor de aandrijving van het waterrad van de stadsvolmolen, waar gevilte wol tot laken werd geperst.

Het reeds vermelde Klein Scheldeken liep niet over het tracé van de huidige Vijfwindgatenstraat, die overigens maar van 1844 dateert, maar meer zuidelijk. De villa “Le Paon” van architect De Nil en een deel van het appartementsgebouw naast de parking en groene ruime naast het begijnhof liggen in de bedding van deze gracht (zie kaartje ca 1973 hierboven). De nieuwe stadspoort werd de Vijfwindgatenpoort genoemd naar de nieuwe brug, (de Vijfwindgatenbrug), gebouwd over de brede gracht die de Scheldearmen met elkaar verbond. Een stuw met schotten regelde de doorstroming van het water. “Vijfwindgaten” - denkt men - verwijst niet naar het aantal “gaten” onder de brug, maar naar de “windgaten”. Op die plek kon de wind namelijk uit vijf richtingen waaien.

Rond 1750 vormde zich een van de eerste Gentse industriële kernen rond de Vijfwindgatenbrug waar het Klein Scheldeken zorgde voor de aandrijving van de watermolens van de sterk vervuilende bedrijfjes zoals zout- en zeepziederijen, brouwerijen en kleurstofraffinaderijen, die stilaan overal in Gent opdoken.

Deel 3: Vijfwindgatenstraat :

de Sint-Joriskapel, de omwalling, textielactiviteiten, Anciens Etablissements Pipijn, Delongie.

De Vijfwindgatenstraat zelf is aangelegd in 1844 en maakte deel uit van het urbaniseringsplan rond het Zuidstation.

Straatkant Pare Nummers

Op de hoek van de Lange Violettestraat bouwde de schuttersgilde Sint-Joris de Sint-Joriskapel en ernaast een nachtasiel dat tot 1615 bleef bestaan. Het geheel dateert van 1343 en werd een eeuw later deels verhuurd aan de Augustinessen.

Na inbeslagname van het klooster en de kapel door de Franse bezetters in 1796 werd het publiek verkocht. In 1817 kwam Lieven Bauwens en zijn schoonbroer Heyman in het bezit van het pand dat ingericht werd als katoenspinnerij. In 1827 wordt de fabriek uitgerust met een stoommachine van 12 pk. De zonen Joseph en Alexandre van Heyman, die ondertussen alleeneigenaar was geworden, zetten de fabriek voort tot 1877. Dan gaat de fabriek over in handen van een neef, Octave Heyman. In 1885 fusioneert het bedrijf met dat van Guillaume Charles Pipyn. Het bedrijf begint van dan af aan een periode van sterke bloei. Er komen vestigingen in Wetteren, op Ekkergem en op de Nieuwe Vaart.

Ca 1930 bouwt textielfabrikant Delongie op het huidige nr 21 een magazijn om er balen katoen te stapelen. Een hoge open koker van 5 niveaus waarrond de verschillende soorten katoen werden gestapeld. In 1991-92 werd het door “Restyling ontwerpbureau” herbouwd tot kantoor. De Art Deco gevel werd in speklagen herschilderd en blijft een aanwinst voor de buurt.

1935 was een periode van ingrijpende werken in onze buurt. De Sint-Joriskapel werd afgebroken, het oud Scheldeken dichtgegooid, de Clarissenstraat aangelegd over het eigendom van Leirens. Daarbij is de prachtige tuin verdwenen evenals op de H. Frère Orbanlaan de lange muur tussen Leirens en de woning van De Rocker (brouwer, waar het huis nu gerenoveerd wordt).